Ezaugarri sozialak eta emozionalak

Gaitasun handiak dituzten ikasleen ezaugarri sozial eta emozionalak hurrengo alderdiekin daude lotuta:

  • Indar emozionala. Indar emozionala gaitasun handien berezko zatitzat jotzen da eta haien ezaugarri definitzaileenetariko bat da. Gaiari buruzko azterketan aitzindari izandako egileek deskribatu zuten (L. Hollingworth, K. Dabrowski,…), eta duela gutxiago, baita beste batzuek ere (L.K. Silverman, M. Piechowski, L.K. Sword, edo E. Landau). Indar emozionalak barne‐bizi aberats eta konplexu bat erakusten du, emozio sakonez betea. Horrek ematen die pertsonei bizipoza, ikasteko grina, talentua garatzeko eta helburuak erdiesteko gogoa. Hainbat modutara isla daiteke indar emozionala: enpatia, besteen sentimenduekiko eta heriotzarekiko kezka, sentikortasuna eta harreman sakonak, animaliekiko maitasuna, beldurrak, gutxiagotasun‐  edo desegokitasun‐usteak, sentimendu sakonak: poza, tristura, biak batera. Gorputzean ere hainbat modutara isla daiteke: mugimenduak, tikak, jarduera fisikoa.
  • Indar sentsoriala. Ahalmen sentsorial handia du bereizgarri, eta hainbat estimulu oso erakargarri edo gogaikarri bihurtzen dira: soinuak, zarata, musika, usainak, zaporeak, testurak, koloreak, edertasuna...  Ezaugarri hori sakonki aztertu eta deskribatu dute K. Dabrowski, M. Piechowski edo T. Cross‐ek, besteak beste, eta “overexcitabilities” deitzen diote.
  • Ideia eta iritzi propioak ditu beste pertsonen edo gizartean nagusi diren ideien aurrean, eta horrek burugogor edo hezigaitz bihur dezake.
  • Moralaren eta justiziaren zentzuak oso garatuta dauzka txikitatik, eta bere iritzi eta balio propioak ditu. Balio unibertsalak defendatzen ditu, adibidez justizia, bakea eta zuzentasuna, eta munduan dagoen sufrimenduak kezka eragiten dio: gerrak, gosea, kutsadura, klima‐aldaketa. Gauza guztiei alderdi etikotik begiratzen die, ongi ala gaizki dauden aztertuz; bidegabekeriei kontra egiten die, agindutako gauzak ez betetzea ezin du onartu eta arau sozialak nahiz moralak aztertzen eta zalantzan jartzen ditu.
  • Kritikaren zentzua oso garatuta dauka bere buruarekiko eta besteekiko. Ez du kaskarkeria gogoko, eta ezta anbiguotasuna ere, eta kalitatea exijitzen du.
  • Umore‐sen nabarmena du; landua, ironikoa, argia eta garratza izan daiteke.    Gauzen eta egoeren alderdi ludiko edo dibertigarria bilatzen du. Portaera hori ez da beti ongi ulertzen, eta atentzioa ematen edo protagonismoa bilatzen ari dela pentsa dezake jendeak.
  • Perfekzionista da; alegia, gauzak ongi egin nahi ditu, helburuak lortu eta bere burua hobetu nahi du, oso saiatua da. Gauza errazak zaildu egin ditzake. Berezko motibazio handia du. Horrekin batera porrot egiteko beldurra izan dezake, eta frustrazioarentzako tolerantzia baxua.
  • Bere portaera kontrolatzeko joera du, eta jokaera desberdinak erakuts ditzake egoera jakinetan sortzen diren eskakizun sozial, kognitibo eta/edo emozionalen arabera. Calerok (2007) autoerregulazioa deitzen dio.  
  • Egonezina, pazientziarik eza edo herstura isla dezake; tikak ere izan ditzake, eta baliteke jarduera fisiko biziak egitea, ezagutzen egarri delako edo besteen erritmora egokitzeagatik. Nerbio‐ tikak izan ditzake; azazkalak edo arkatzak jaten ditu, etengabe erlojuari begiratzen dio, gaixotasunak somatizatzen ditu, etab.